PORTAL
start
Aktualności
Filmy polskie
Box office
Baza wiedzy
Książki filmowe
Dokument
Scenarzyści
Po godzinach
Blogi
Konkursy
SFP
start
Wydarzenia
Komunikaty
Pożegnania
Zostań członkiem SFP
Informacje
Dla członków SFP
Kontakt
ZAPA
www.zapa.org.pl
Komunikaty
Informacje
Zapisy do ZAPA
Kontakt
KINO KULTURA
www.kinokultura.pl
Aktualności
Informacje
Repertuar
Kontakt
STUDIO MUNKA
www.studiomunka.pl
Aktualności
Informacje
Zgłoś projekt
Kontakt
AKTORZY POLSCY
www.aktorzypolscy.pl
Aktualności
Informacje
Szukaj
Kontakt
FILMOWCY POLSCY
www.filmowcypolscy.pl
Aktualnosci
Informacje
Szukaj
Kontakt
MAGAZYN FILMOWY
start
O magazynie
Kontakt
STARA ŁAŹNIA
www.restauracjalaznia.pl
Aktualności
Informacje
Rezerwacja
Kontakt
PKMW
start
Aktualności
Filmy
O programie
Kontakt
Portal
SFP
ZAPA
Kino Kultura
Studio Munka
Magazyn Filmowy
Stara Łaźnia
PKMW
Aktorzy Polscy
Filmowcy Polscy
MENU
Technika a technologia – subtelne różnice. Film filmowi nierówny. Technika produkcji w zależności od nośnika zapisu – od taśmy światłoczułej po karty pamięci. Czerwona rewolucja czyli RED w Polsce. Cyfryzacja postprodukcji. Komputeryzacja i hybrydowy charakter współczesnych technologii realizacji filmu.
Pojęcie techniki jest często mylone z technologią czyli wiedzą o wytwarzaniu, z użyciem środków technicznych lub przy ich wykorzystaniu. Sama technika w języku polskim oznacza albo sztukę, rzemiosło, umiejętność, itp. albo sposób wykonywania określonych czynności pozwalających na opanowanie kunsztu w danej dziedzinie. Etymologicznie technika (z greckiego: technē) polegająca na wytwarzaniu zjawisk i przedmiotów nie występujących naturalnie w przyrodzie. Działalnością badawczą w dziedzinie techniki zajmują się nauki techniczne i inżynieria. Natomiast technologia to metoda przygotowania i prowadzenia procesu wytworzenia lub przetwarzania jakiegoś dobra lub informacji. Technologia może oznaczać konkretny proces (np. technologia produkcji filmu). Jest to więc uporządkowany ilościowo i jakościowo zbiór czynności zmieniających własności fizyczne (kształt, wielkość), formę występowania lub własności chemiczne określonej substancji (nośnika). Proces technologiczny razem z czynnościami pomocniczymi (przemieszczanie i przekształcanie materiału pierwotnego, jego obróbka, zmiana właściwości, wzbogacenie, itp.) stanowią proces produkcyjny, w wyniku którego otrzymywany jest produkt.
                          Fot. SFP                

Dlatego też, biorąc pod uwagę że technologia jest szerszym pojęciem niż technika, w praktyce szkolnictwa filmowego mówi się o technologii produkcji filmu w przekroju całego procesu, włącznie z techniką realizacji (opisie urządzeń) jak i technikami organizacyjnymi, sposobami inscenizacji, elementami ekonomii, prawa i innych dziedzin charakterystycznych dla wytwarzania utworu audiowizualnego. Tutaj skupimy się na bardziej na urządzeniach(a więc technice) w kontekście najbardziej znanych sposobów produkcji filmu, ze szczególnym uwypukleniem technologii cyfrowych, które używają systemów cyfrowych lub ich składników oraz techniki cyfrowej.
Systemy produkcji filmów przeszły długą drogę: od jednoosobowych realizacji poprzez systemy funkcjonowania scentralizowanych i autonomicznych wielkich wytwórni filmowych, po wyjście z dekoracji w plener i wnętrza naturalne, co umożliwił postęp techniczny w dziedzinie mobilności i uniwersalności kamer i magnetofonów. Paradoksalnie, technologie cyfrowe dają możliwość powrotu do kilkuosobowych realizacji (w zależności od tematu i scenerii akcji). Nowe systemy montażu nieliniowego (w pamięci komputera) pozwalają na uruchomienie stacji postprodukcyjnych na niewielkich powierzchniach, w mieszkaniach prywatnych, w przenośnych komputerach. Opracowanie dźwiękowe filmu czy komponowanie muzyki niekoniecznie musi się wiązać z kosztownymi wydatkami na wykonawców i studia dźwiękowe. Nigdy nie było łatwiej zostać filmowcem.

Wracając do prapoczątków techniki filmowej, należy zauważyć że podstawowym wynalazkiem związanym z filmem była taśma światłoczuła. Doświadczenia z jej powstaniem jako nośnika wywodziły się wprost z fotografii. Film kinematograficzny, czyli taki, który ma trafić do kin, kojarzy się nadal, także w Polsce, z taśmą filmową. Ten XIX-wieczny wynalazek, ciągle występuje jako podstawowy nośnik dzieła filmowego do produkcji m.in. filmów fabularnych. Jest to wstęga materiału światłoczułego - błona filmowa - z charakterystyczną obustronną perforacją ułatwiającą mechaniczny przesuw jej w kamerze, projektorze i innych urządzeniach, o charakterze fotograficznym, do zapisu obrazu a także dźwięku optycznego. Wydaje się że postępująca cyfryzacja kin i wyposażanie ich w projektory cyfrowe wyprze z produkcji realizację filmu na negatywie. Ten proces, uważany za nieuchronny, spowoduje że w kinach nadal będą funkcjonować tradycyjne projektory (aby przez wiele lat jeszcze wyświetlać kopie z perforowanego pozytywu istniejących filmów) ale produkcja będzie powoli zmierzać ku elektronice. Dekadę temu nastąpił rozwój technologii Digital Intermediate, w  której - w klasycznym modelu funkcjonowania - kamera filmowa służy do rejestracji obrazu na wysokiej jakości negatywie, który po obróbce (wywołaniu i utrwaleniu) jest skanowany cyfrowo do komputera, w rozdzielczości 2K lub 4K. Dalsza realizacja odbywa się wirtualnie (montaż, udźwiękowienie, efekty komputerowe, korekcja) aż do finalnej wersji, która przyjęta przez inwestorów i producentów może być eksploatowana na dowolnie różnych wybranych nośnikach. Gotowy film albo skanuje się z powrotem na negatyw i z niego kopiuje na surowiec pozytywowy (eksploatowany dalej metodą klasyczną) albo wykonuje się kopie cyfrowe (na przenośnych dyskach, taśmach magnetycznych, kartach, itp. – w różnych standardach jakości, różnych formatach obrazu, itp.) – kinowe, telewizyjne, internetowe, mastery do tłoczenia płyt DVD, Blu Ray, itd. Wiele produkcji rezygnuje jednak w ogóle z negatywu filmowego, kręcąc film kamerą cyfrową, gdzie zapis odbywa się w pamięci dysku kamery lub podłączonym osobnym rekorderze, lub na kartach pamięci, dyskach magnetooptycznych, płytach, itp. Stało się to możliwe w ostatnich latach, gdy osiągnięto postęp techniczny w budowie kamer elektronicznych, gdzie jakość realizacji w zupełnie fantastycznych rozdzielczościach (4 K i więcej) jest wystarczająca aby zrealizować najbardziej wysublimowane operatorsko i inscenizacyjnie zdjęcia. Wyjaśnienia wymaga termin 2K i 4K. Otóż normą jakości obrazu jest m.in. parametr rozdzielczości obrazu. Dla filmu na taśmie 35 mm przyjęto na świecie wielkość 4K, tj. podział 1 klatki filmu na piksele (ang. pixel = picture element), najdrobniejsze punkty obrazu. Dla 4K to 4096 pikseli w poziomie i 3112 pikseli w pionie, co daje łącznie ok.13 mln pikseli. Jedna klatka filmu wymaga więc komputerowej pamięci rzędu 40-50 MB. Przy normie 2K (rozdzielczości poprawnej i wystarczającej w kinie),  pamięć może być zmniejszona trzy-czwarte (10-12 MB dla 1 klatki).  Najnowsze kamery elektroniczne mają typowe gniazda PL do wymiany standardowych obiektywów filmowych, są lżejsze i mobilniejsze niż filmowe, podzespoły towarzyszące i narzędzia do obróbki coraz bardziej „przyjazne” i dostępne.

Aby jakoś usystematyzować sprawę różnych technik, spójrzmy na może niekompletny, ale już imponujący wykaz nośników i standardów profesjonalnej rejestracji utworu audiowizualnego (filmu, audycji telewizyjnej, reportażu, itp.). Mamy więc nośniki: 

- światłoczułe (taśma filmowa 16, 35, 65 lub 70 mm, gdzie format 35 mm jest najpopularniejszy; negatywowa do rejestracji obrazu w kamerze, pozytywowa do montażu na stole montażowym i pokazów oraz eksploatacji, lub sam negatyw do rejestracji jako początek procesu Digital Intermediate; także negatyw tonu do zapisu dźwięku);   
 
- magnetyczne
( taśma magnetyczna z zapisem analogowym lub cyfrowym, jak np. Betacam, DCT, Digital-S, Betacam SX, Digital Betacam, DVCPRO, DVCAM, XDCAM, HDV, MPEG-IMX i wiele innych), także pozamagnetowidowe, jak przenośne  twarde dyski, formaty liniowe, dyskietki, płyty magnetyczne, itd. - wraz z licznymi odmianami i rozszerzeniami.  

- optyczne
(dyski kompaktowe gdzie laser zapisuje dane cyfrowe dot. wszystkich parametrów obrazu i dźwięku), liczne odmiany formatów CD, DVD, Blue Ray, formaty 3D i holograficzne HVD;

- hybrydowe (mieszane, np. dyski magnetooptyczne);

- półprzewodnikowe (karty pamięci jak np. popularne Flash, MultiMedia Card, SmartMedia, Memory Stick, Secure Digital, IBM MicroDrive, Image Tank, xD) oraz szeroka gama filmowych kart i tzw. „kości” dedykowanych przez producentów do konkretnych kamer czy urządzeń postprodukcyjnych;

- inne
, generacji XXI wieku (rozwiązania dotyczące zarówno zapisu jak i odtwarzania, wdrażane stopniowo, charakteryzujące się miniaturyzacją, powiększeniem pamięci danych mierzonej w terabajtach, i łączeniem zdobyczy fizyki i informatyki z innymi dziedzinami nauki, jak chemia i biologia. Niektóre z nich to np. Tapestry (zapis optyczny na dysku o pojemności 1 TB), Info-MICA (półprzewodnik wielkości znaczka do 100 zapisów), Millipede (nanonapędy zapisujące w polimerach, pamięć termomechaniczna), Nanochip (napęd w chipie krzemu), DataInk (pamięci białkowe oparte na proteinach), MRAM (pamięć magnetyczna o swobodnym dostępie oparta na spintronice elektronów), Osaka (zapis optyczny na płytce o pojemności 1,5 TB, to jest ok.300 DVD w jednym miejscu),  Rotaksany (nanopędy zapisujące w cząsteczkach chemicznych z żelazem) i inne oparte na rozwoju nanotechnologii, cyber-elektroniki i bioniki.
Michał J. Zabłocki
  30.09.2011
Technologie produkcji filmowej – przegląd technik stosowanych w polskiej kinematografii cz. II
Copyright © by Stowarzyszenie Filmowców Polskich 2002 - 2021
Scroll