Rok Andrzeja Wajdy: Inauguracja 6 marca

Rok 2026 został ustanowiony Rokiem Andrzeja Wajdy decyzją Senatu Rzeczypospolitej Polskiej. W setną rocznicę urodzin reżysera (6 marca 1926 r.) i dziesiątą rocznicę jego śmierci (9 października 2016 r.) przypominamy twórczość artysty, która mimo upływu czasu jest nadal aktualna.

- Andrzej Wajda inspirował nas nie tylko w wymiarze kulturowym i w samym podejściu do tworzenia kultury, lecz także w sposobie myślenia o świecie i o roli, jaką kultura powinna w nim odgrywać. Podkreślał, że nie może ona pozostawać obojętna wobec rzeczywistości, w której powstaje. Dlatego rok poświęcony Andrzejowi Wajdzie będzie przypomnieniem jego słów i wielkich dzieł, ale także opowieścią o jego życiu – o tym, co zrobił dla Polski, jak wielkim był patriotą i jak uczył nas patriotyzmu, rozumianego nie jako deklarację narodowościową, lecz jako dumę z Polski – mówiła Marta Cienkowska, ministra kultury i dziedzictwa narodowego podczas spotkania zapowiadającego obchody. - To będzie rok rozmowy społecznej. Dzięki wyjątkowym wydarzeniom i spotkaniom będziemy mogli uświadomić sobie, w jaki sposób sztuka pomaga nam zrozumieć współczesność. Andrzej Wajda był, jest i pozostanie aktualny – przede wszystkim ze względu na to, co zrobił dla Polski i dla polskiej demokracji – dodała.

Grzegorz Łoszewski prezentuje legitymację członkowską SFP Andrzeja Wajdy
fot. Danuta Matloch/MKiDN

- „Założyliśmy Stowarzyszenie, żeby wywalczyć większą wolność, aby w naszych szeregach znaleźli się twórcy, którzy chcą powiedzieć coś nowego, coś innego.” To jest zdanie wypowiedziane przez Andrzeja Wajdę podczas Walnego Zjazdu w 1978 roku kiedy stanął na czele Stowarzyszenia Filmowców Polskich. I za tym kryło się myślenie, że trzeba się otwierać na młodych, na ich wrażliwość, na to, że oni przychodzą ze swoim spojrzeniem na świat. Wszystko, co możemy zrobić my, starsi, to uczulić ich na pewne rzeczy – przede wszystkim na to, żeby pamiętali o swojej twórczej wolności. I to chcemy przypominać też przez świadectwo wybitnych polskich twórców. Chodzi o to, żeby młodzi filmowcy spotykali się z najwybitniejszymi polskimi twórcami z innych dziedzin niż film i rozmawiali o praktyce zawodu. O tym, co znaczy być sobą w tym zawodzie – mówił Grzegorz Łoszewski, Prezes Stowarzyszenia Filmowców Polskich. Podczas prasowej inauguracji Roku Andrzeja Wajdy.

Dlaczego dziś wracamy do Wajdy?

Andrzej Wajda był jednym z najwybitniejszych twórców europejskiego kina XX i XXI wieku. Reżyser filmowy i teatralny, nagrodzony Honorową Nagrodą Amerykańskiej Akademii Filmowej za całokształt twórczości, ale także pedagog oraz współtwórca Muzeum Sztuki i Techniki Japońskiej Manggha w Krakowie. Jego filmy stały się kluczowym punktem odniesienia dla opowieści o polskiej historii i tożsamości – były próbą zrozumienia mechanizmów historii i jej wpływu na los jednostki. Tworzył kino, które nie uciekało od konfliktów społecznych - od filmu „Kanał” (1957), przejmującej opowieści o Powstaniu Warszawskim, przez „Popiół i diament” (1958), analizujący dramat wyborów u progu nowego ustroju, po „Ziemię obiecaną” (1975), będącą portretem bezwzględnego kapitalizmu XIX wieku. W latach 70. i 80. wyreżyserował filmy, które stały się częścią zbiorowej pamięci: „Człowieka z marmuru” oraz nagrodzonego Złotą Palmą w Cannes „Człowieka z żelaza”, opowiadających o propagandzie, mechanizmach władzy i narodzinach „Solidarności”. W późniejszych latach powrócił do tematów traumatycznych i niewypowiedzianych w filmie „Katyń” (2007). Ostatnim jego dziełem były „Powidoki” (2016) – opowieść o artyście wobec systemu totalitarnego.

fot. SFP

Twórczość Andrzeja Wajdy w czasie narastających napięć społecznych i sporów o interpretację przeszłości pozostaje punktem odniesienia dla debaty o odpowiedzialności jednostki, o relacji między pamięcią a polityką oraz o miejscu artysty w przestrzeni publicznej. Jego filmy nie dawały prostych odpowiedzi – prowokowały do myślenia. Nie budowały jednolitej wizji wspólnoty, lecz pokazywały jej pęknięcia. Dlatego Rok Wajdy nie jest jedynie przypomnieniem dorobku wybitnego reżysera. To propozycja ponownego odczytania dzieł, które powstawały w konkretnych momentach historycznych, a dziś funkcjonują jako żywe narzędzia rozmowy o współczesności.

Inauguracja Roku Wajdy – 6 marca 2026.

Kalendarz wydarzeń Roku Andrzeja Wajdy:

https://wajda.pisf.pl