W panelu „Warunki Pracy polskich filmowców - Rekomendacje Związku Zawodowego Filmowców”, zorganizowanym przez Koło Młodych SFP i Związek Zawodowy Filmowców, a poprowadzonym przez Annę Szczerbińską, wzięli udział: Elżbieta Benkowska (Reżyserka, Przewodnicząca Koła Młodych SFP), Grzegorz Łoszewski (Scenarzysta, Prezes SFP), Jan Kwieciński (Producent, Polska Gildia Producentów) oraz Katarzyna Zyg (Kierowniczka produkcji, ZZF).
Szklanka do połowy pełna
Spotkanie rozpoczęło się od analizy ankiety Związku Zawodowego Filmowców oceniającej pierwszy rok obowiązywania branżowych zasad. Wyniki wskazują, że około 50 proc. filmowców dostrzega wdrażanie nowych standardów na planach. Elżbieta Benkowska zaznaczyła, że choć liczba ta może pozostawiać niedosyt, ogromnym sukcesem jest już sam fakt, że o przestrzeganiu zasad – w tym o prawie do odmawiania nadgodzin – otwarcie się na planach dyskutuje. Jak zauważył Jan Kwieciński, w porównaniu do standardów sprzed 20 lat, kiedy normą była absolutna „hegemonia reżysera i producenta” oraz systemowe łamanie praw pracowniczych, branża dokonała gigantycznego postępu. Grzegorz Łoszewski zwrócił jednak uwagę, że niepokój wciąż budzą produkcje niskobudżetowe oraz kino autorskie, gdzie presja czasu i brak funduszy zmuszają ekipy, a szczególnie młodych, debiutujących twórców, do pracy w warunkach urągających przyzwoitości.
Producent jako „wentyl bezpieczeństwa”
Najważniejszym przesłaniem panelu była kwestia odpowiedzialności i komunikacji. Praca na planie musi być bezpieczna, a nadrzędną rolę w zapewnieniu tego bezpieczeństwa odgrywa producent. Jan Kwieciński stanowczo podkreślił, że to właśnie producent musi być jawnym, czytelnym adresatem uwag dotyczących komfortu i warunków na planie, pełniąc funkcję niezawodnego "wentyla bezpieczeństwa" dla całej ekipy. Uczestnicy debaty zwrócili uwagę, że przez lata toksycznych nawyków pracownicy wciąż boją się zgłaszać problemy w obawie przed utratą zleceń. Uczestnicy panelu apelowali, aby twórcy głośno komunikowali swoje potrzeby i nie wyrażali zgody na ukryte nadgodziny i nadużycia ze strachu przed opinią środowiska. Co więcej, filmowcy powinni dokładnie weryfikować, na jaki plan wchodzą i kto ich zatrudnia, aby świadomie unikać pracy z osobami o złej reputacji. Pomostem ułatwiającym tę komunikację i wprowadzanie zasad są również kierownicy produkcji, którzy jako pierwsi widzą zagrożenia pojawiające się na styku pracy pionów.
Preprodukcja, czyli ratunek przed chaosem
Zdaniem panelistów skutecznym narzędziem w walce z nadgodzinami i przemęczeniem ekipy jest solidna preprodukcja. Skracanie okresu przygotowawczego to w branży filmowej tylko "pozorna oszczędność", która w konsekwencji prowadzi do pomyłek, chaosu i drastycznego wzrostu kosztów na samym planie. Zarówno Katarzyna Zyg, jak i Elżbieta Benkowska zaznaczały, że profesjonalne, rzetelne przygotowanie filmu – wymagające od reżyserów dyscypliny i jasnego planowania – jest wyrazem fundamentalnego szacunku do czasu oraz zdrowia członków ekipy. Na planie powinien być czas wyłącznie na realizację założeń, a nie na ich wymyślanie od zera.
Edukacja, asertywność i siła dialogu
Debata mocno poruszyła problem młodych twórców wychodzących ze szkół z "romantyczną wizją" kina, dla której potrafią poświęcić swoje zdrowie i przekroczyć wszelkie granice, byle tylko zrealizować projekt. Szkoły artystyczne powinny lepiej uczyć realiów rynkowych, dbania o dobrostan oraz umiejętności zarządzania zasobami ludzkimi na planie. Elżbieta Benkowska przypomniała, że każdy filmowiec, od pionu reżyserskiego po oświetlaczy, powinien przede wszystkim szanować siebie i swój czas, a nikt nie ma prawa traktować podwładnych bez szacunku.
Spotkanie zakończyło się apelem o wspólnotowość. Stowarzyszenie Filmowców Polskich i Związek Zawodowy Filmowców zachęcały młodych twórców do zrzeszania się, przypominając, że w grupie znacznie łatwiej walczyć z systemowymi nadużyciami. Działania organizacji branżowych nie opierają się na walce z producentami, lecz na partnerskim dialogu i rozwiązywaniu kryzysów przy jednym stole, wychodząc z prostego założenia – razem można wynegocjować o wiele więcej.
Panel „Warunki Pracy polskich filmowców - Rekomendacje Związku Zawodowego Filmowców” odbył się 12 czerwca 2026 roku podczas 45. Koszalińskiego Festiwalu Debiutów Filmowych „Młodzi i Film”.
