Z okazji 40-lecia działalności Muzeum przygotowano wystawę „40 skarbów na 40-lecie Muzeum Kinematografii”. Do współtworzenia ekspozycji zaproszono 40 przedstawicieli świata filmu, nauki i kultury, m.in.: Jerzego Hoffmana, Ewę Puszczyńską, Daniela Olbrychskiego, Grzegorza Łoszewskiego, Jacka Bławuta, Annę Nehrebecką, Krzysztofa Zanussiego czy Pawła Maślonę. Każda z zaproszonych osób wskazała szczególnie ważny dla siebie eksponat spośród liczącej ponad 90 tysięcy obiektów imponującej kolekcji muzealnej. Wybrane muzealia zostaną zaprezentowane w wyjątkowej aranżacji inspirowanej królewskim skarbcem, podkreślającej ich rangę i znaczenie dla historii polskiej kinematografii.

Legitymacja SFP Jerzego Kawalerowicza, fot. Łukasz Grygiel/Muzeum Kinematografii

- Naszym klejnotem prezentowanym podczas wystawy „40 skarbów na 40-lecie Muzeum Kinematografii” jest legitymacja członkowska Stowarzyszenia Filmowców Polskich Jerzego Kawalerowicza. Legitymacja ma numer 1 i została wydana w 1966 roku. Jerzy Kawalerowicz, to postać szczególnie ważna dla naszego Stowarzyszenia. Wybitny reżyser, szef artystyczny Zespołu Filmowego „Kadr”, w którym powstały najważniejsze dzieła Polskiej Szkoły Filmowej, doktor honoris causa paryskiej Sorbony i łódzkiej Szkoły Filmowej, współzałożyciel i pierwszy prezes Stowarzyszenia Filmowców Polskich, a od 1981 roku jego prezes honorowy. Wybór legitymacji Jerzego Kawalerowicza był też związany z tym, że wernisaż wystawy „40 skarbów na 40-lecie Muzeum Kinematografii” zbiega się z 60. rocznicą Zajazdu Założycielskiego Stowarzyszenia Filmowców Polskich – mówi Grzegorz Łoszewski, prezes Stowarzyszenia Filmowców Polskich.

Muzeum Kinematografii w Łodzi, jako niezależna instytucja kultury, rozpoczęło działalność 1 stycznia 1986 roku. Kilka miesięcy później, w kwietniu, zespół muzealny przeniósł się z Muzeum Historii Miasta Łodzi do zabytkowego Pałacu Scheiblerów przy Placu Zwycięstwa 1, który do dziś pozostaje siedzibą placówki.

10 maja 1986 roku otwarto dla zwiedzających pierwszą wystawę - „Reymont - Ziemia obiecana - Wajda”. Ekspozycja, przygotowana we współpracy z Andrzejem Wajdą, stała się symbolicznym początkiem działalności instytucji. Reżyser przekazał wówczas Muzeum kolekcję plakatów oraz pomnik Birkuta.

Pierwszym dyrektorem Muzeum Kinematografii został Antoni Szram, który kierował placówką do 2000 roku. Następnie funkcję tę objął Mieczysław Kuźmicki, a w 2015 roku Marzena Bomanowska.

Przez cztery dekady Muzeum zgromadziło jeden z najcenniejszych i najbardziej różnorodnych zbiorów związanych z historią kina w Europie Środkowej. Fundamentem kolekcji był tzw. przekaz założycielski - liczący 14 tysięcy obiektów zbiór tworzony jeszcze w czasach funkcjonowania placówki w strukturach Muzeum Historii Miasta Łodzi. Dziś kolekcja obejmuje ponad 90 tysięcy muzealiów dokumentujących rozwój filmu, techniki audiowizualnej i kultury wizualnej od końca XIX wieku po współczesność.

W zbiorach znajdują się zarówno unikatowe zabytki techniki filmowej, jak i osobiste archiwa najwybitniejszych twórców polskiego kina. Szczególne miejsce zajmują latarnie magiczne, zabawki optyczne, fotoplastikon Augusta Fuhrmanna czy orchestrion Atlantic - urządzenia, które pokazują początki fascynacji ruchomym obrazem jeszcze sprzed narodzin kina. Równocześnie Muzeum przechowuje świadectwa pracy i życia takich twórców jak Jerzy Kawalerowicz, Wojciech Jerzy Has, Aleksander Ford czy Jerzy Toeplitz. Prywatne notatki, scenariusze, korespondencja i pamiątki pozwalają zajrzeć za kulisy procesu twórczego oraz historii polskiej kinematografii.

Jedną z najważniejszych części kolekcji są plakaty filmowe i programy kinowe. Muzeum posiada największy w Polsce zbiór programów filmowych oraz jedne z największych w Europie kolekcji plakatów do filmów Andrzeja Wajdy, Krzysztofa Kieślowskiego i Romana Polańskiego. Ich wyjątkowość polega na międzynarodowym charakterze - obok dzieł artystów Polskiej Szkoły Plakatu znajdują się zagraniczne wersje tych samych tytułów, tworzące niezwykłą opowieść o światowej dystrybucji polskiego kina.

Integralną częścią zbiorów pozostaje historia Łodzi Filmowej. Muzeum dokumentuje działalność Wytwórni Filmów Fabularnych, Wytwórni Filmów Oświatowych. Se-Ma-Fora oraz środowiska filmowego związanego z miastem. Ważne miejsce zajmują kostiumy, rekwizyty i projekty scenograficzne, które dla publiczności są często najbardziej emocjonalnym śladem pamięci o filmach i ich bohaterach. Z kolei dział animacji - obejmujący tysiące lalek, celuloidów i scenopisów obrazkowych - przypomina o znaczeniu polskiej szkoły animacji dla światowej kultury filmowej.

Historia Muzeum Kinematografii jest nierozerwalnie związana z osobą Antoniego Szrama - historyka sztuki, konserwatora zabytków i wizjonera kultury. To właśnie on dostrzegł, że film stanowi jeden z najważniejszych elementów tożsamości Łodzi i zasługuje na trwałe miejsce w przestrzeni publicznej. Szram należał wcześniej do grona osób, które doprowadziły do uznania XIX-wiecznej architektury Łodzi za pełnoprawne dziedzictwo kulturowe miasta. Jako konserwator zabytków przyczynił się do objęcia ochroną setek obiektów przemysłowej Łodzi, a jako dyrektor Muzeum Historii Miasta Łodzi stworzył nowoczesną instytucję otwartą na debatę, sztukę i współczesną kulturę.

„40 skarbów na 40-lecie Muzeum Kinematografii” - od 29 maja 2026.
Zespół kuratorski: Marzena Bomanowska, Anna Michalska, Grzegorz Steć-Korczyński.
Wystawa jest współfinansowana ze środków Miasta Łodzi.

www.muzeumkinematografii.pl